الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
146
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
اينكه مراد معلوم الفسق باشد . بله : اگر منطوق آيه اينگونه بود كه ( ان جاءكم معلوم الفسق بنبإ . . . ) مىتوانستيد بگوئيد : پس اگر مظنون يا مشكوك و يا محتمل الفسق باشد ، تبيّن واجب نيست كه در اين صورت مىتوانستيد مطلوب خود را ثابت كنيد . امّا منطوق آيه چنين است كه ( إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ . . . ) ، كه مراد از فاسق ، فاسق واقعى است يعنى اگر مخبرى فى الواقع فاسق بود ، تبيّن در خبرش لازم است . بنابراين منطوق آيه تعميم يافته و شامل ( معلوم الفسق ) و ( مظنون الفسق ) هر دو مىشود . - معلوم الفسق : كسى است كه احتمال قوى مىرود كه در واقع فاسق باشد و خبرش فاقد حجيّت . در مظنون الفسق : 1 - ابتدا بايد از حال خود مخبر تبيّن كنيم كه آيا فى الواقع عادل است يا فاسق . 2 - و پس از ظهور فسقش از حال خبرى كه داده تبيّن كنيم كه آيا درست است يا نه و در مشكوك الفسق : يعنى : كسى كه شك داريم آيا در واقع فاسق است يا خير . 1 - ابتدا از حال مخبر تفحّص مىكنيم . 2 - پس از معلوميت فسقش از حال خبرى كه داده است ، تفحّص مىكنيم . ثانيا : به حكم مقدمه دوّم ، مراد از فاسق اعم است از مرتكب كبائر و مرتكب صغائر . پس در خبر مخبرى كه مرتكب كبائر است و كسى كه مرتكب صغائر است تبيّن بايد كرد . حال بر مبناى محاسبهء اخير ، منطوق آيه شامل شش گروه مىشود : 1 - كسى كه مرتكب كبيره است ، يقينا . 2 - كسى كه مرتكب صغيره است ، يقينا . 3 - كسى كه در ارتكابش به كبيره ظنّ داريم . 4 - كسى كه در ارتكابش به صغيره ظنّ داريم . 5 - كسى كه در ارتكابش به كبيره شك داريم . 6 - كسى كه در ارتكابش به صغيره شك داريم . پس آيهء نبأ ضمن دربر گرفتن گروههاى فوق ، دلالت دارد بر اينكه در خبر همهء اين افراد ، تبيّن لازم است .